ordenen van informatie

Is uitstelgedrag niet gewoon gebrek aan zelfdiscipline? #3: ordenen van tijd

Over de rol van de breinfunctie ‘ordenen van informatie’ bij je uitstelgedrag

1 op de 5 mensen heeft ernstig last van uitstelgedrag. Dat is een enorme hoeveelheid mensen. In de meeste gezinnen is er in elk geval 1 persoon die er last van heeft. En aangezien een deel van de redenen erfelijk is, komt het in veel gezinnen zelfs bij meer gezinsleden voor. In mijn gezin is dat zéker het geval, en ik ben er daar zelf ook een van. Hebben wij dan allemaal écht gewoon gebrek aan zelfdiscipline? Zeker niet. Er zijn verschillende redenen voor uitstelgedrag, niet in de laatste plaats door de werking van je “uitvoerende breinfuncties”. In dit derde artikel leg ik uit hoe uitstelgedrag kan komen door je manier van ordenen van informatie in je brein.

Chaos. Pure chaos.

“Chaos. Pure chaos.” Ik vroeg aan haar om te beschrijven hoe zij de tijd voor zich zag, als ze bijvoorbeeld aan volgende week dacht. Zij is een vrouw met een bedrijf in de creatieve sector en ze heeft mijn hulp ingeroepen omdat ze veel ballen in de lucht moet houden, maar tegelijkertijd last heeft van enorm uitstelgedrag. “Ik zie de dagen in een soort lijn, maar eigenlijk kan ik alleen morgen maar echt overzien. De rest wordt meteen een vage, grijze balk. Chaos dus.”

Ordenen van informatie

Vrijwel iedereen kan zich een beeld maken van de toekomstige tijd. Bij de één is het een lijn, bij de ander meer een “agenda-indeling” of een cirkel. Je hebt dit niet geleerd, dus het ziet er bij iedereen anders uit. En als je een plan maakt of een afspraak, dan markeer je dat als het ware op die lijn.
Maar wat nou als die lijn “pure chaos” is, onduidelijk of slecht ‘zichbaar’? Dan wordt het echt wel lastig om taken en afspraken als het ware in te plannen en vooral te overzien.

Waar het in de eerste twee artikelen ging over het (niet goed) kunnen aansturen van je eigen gedrag, gaat het hier om het ordenen van informatie. Ons brein heeft – in de meeste gevallen –  handige ordeningssystemen bedacht: alle informatie over een specifiek onderwerp wordt als het ware bij elkaar opgeslagen. Als mensen dieren moeten opnoemen beginnen ze vaak bij huisdieren, gaan dan over naar boerderijdieren en dan naar wilde dieren. Of dieren die kunnen vliegen. Zo houdt je brein alle informatie overzichtelijk.
Als het gaat om kennis over bijvoorbeeld dieren, dan is het relatief eenvoudig om dit te categoriseren. Maar het ordenen van tijd is een heel stuk lastiger. Want wat is tijd? Hoe ziet het eruit? Wat hoort bij elkaar en wat niet?

Ordenen van tijd

Het ordenen van tijd hoort bij de breinfunctie “organisatie”. Het is er een onderdeel van, dus het is niet zo dat iemand met een beroerde ordening van tijd niets zou kunnen ordenen of organiseren. Sterker nog: veel mensen die moeite hebben met het ordenen van tijd zijn heel goed in het organiseren van bijvoorbeeld een evenement, les of concert. Maar het plannen van activiteiten in de tijd – op korte en op langere termijn is wel een ‘dingetje’. Net als het bewaken van de tijd binnen bijvoorbeeld het evenement of de les.

Als je brein tijd onvoldoende kan ordenen, dan heeft dat vaak invloed op alles wat op een bepaalde volgorde moet worden gedaan of onthouden. Een voorbeeld: ik ben pas begonnen met een cursus die uit zo’n 40 lessen bestaat. Braaf ben ik vooraan begonnen, maar na les 7 ging het ‘kriebelen’. Ik haakte aan op onderwerpen uit les 27 en verder en ik doe die les dan ook gewoon eerst. Daarnaast miste ik voor mijzelf het overzicht, het “geheel”: waar leidt dit alles toe?


Mensen met een minder goede ordening van tijd zijn vaak “top-down”- lerenden: vanuit een geheel of beeld van de eindsituatie verwerven zij zich de nodige kennis en vaardigheden. Voor iemand die heel goed stapsgewijs kan werken ziet dit er uit als een inefficiënte, chaotische worsteling. En het voelt inderdaad ook soms wel alsof je geen grip hebt op alles wat je wilt en moet doen. Het is echter geen keuze: zo doet het brein dat nou eenmaal.
Uitstelgedrag komt in dit geval doordat je de taken -bijna letterlijk- niet kunt overzien in de tijd. De beschikbare tijd wordt overschat: “ik heb nog tijd zát, dat kan volgende week ook nog wel” en de hoeveelheid tijd die een taak zal kosten wordt onderschat: “dat lukt me makkelijk in een half uurtje”.

Ordenen van tijd

Onze maatschappij vraagt vaak om taken die stap voor stap en geordend moeten worden uitgevoerd, maar ook in ons dagelijks leven is het handig om in bepaalde dingen een structuur of routine te krijgen. Mensen met een minder goede ordening van tijd zijn echter minder gestructureerd en houden niet erg van routines, waardoor ze heel veel kunnen doen, maar ook veel kunnen vergeten. Ze proberen het vaak wel. En als er echt een routine ontstaat, dan ligt dit juist weer zo vast, dat afwijken lastig is of iemand enorm in de war maakt.

Mensen die moeite hebben met het ordenen van tijd, zijn vaak mensen die een goede helicopterview kunnen hebben en associatief kunnen denken vanuit een geheel. Het zijn ook vaak mensen die meer in het “nu” functioneren. Eigenlijk heel mindful dus. Dat wordt echter weer teniet gedaan door de stress die ze hebben als ze weer eens iets zijn vergeten te doen. En in het vorige artikel bleek al dat stress ook weer een grote rol speelt bij uitstelgedrag.

Wat nu?

Herken je dit? Dan , gek genoeg, presteer je waarschijnlijk beter onder (tijds-) druk. Die tijdsdruk zorgt voor een betere focus op dat ene dat af moet. Je gebrek aan tijdsinzicht zorgt er dan voor dat je door kunt gaan tot het af is. Niet per sé gezond, maar wel handig.


Ik ben een persoon die goed werkt onder druk. Sterker nog, ik werk zo goed onder druk dat ik af en toe taken uitstel om deze druk te creëren.

Stephanie Pearl-McPhee
Schrijfster

Het ordenen van tijd is niet goed aan te leren. Het is echt de “aard van het beestje”. Eigenlijk is het ook geen ‘afwijking’, maar een andere manier van verwerken van informatie, die veel mensen zullen herkennen. Erkennen dat dit zo bij jou werkt is eigenlijk het allerbelangrijkste. Neem het allemaal niet zo serieus en maak gebruik van jouw “flow”. Probeer te zoeken naar kleine hulpmiddelen om op tijd aan de echt belangrijke dingen te denken en gebruik een goede planner die jou helpt om de tijd (net iets meer) te ordenen. Zorg dat je écht weet wat je wilt in je leven en zorg voor begrip van je naasten.

taakinitiatie