uitstelgedrag

Is uitstelgedrag niet gewoon gebrek aan zelfdiscipline? #1

Over de rol van breinfuncties bij je uitstelgedrag #1: responsinhibitie

1 op de 5 mensen heeft ernstig last van uitstelgedrag. Dat is een enorme hoeveelheid mensen. In de meeste gezinnen is er in elk geval 1 persoon die er last van heeft. En aangezien een deel van de redenen erfelijk is, komt het in veel gezinnen zelfs bij meer gezinsleden voor. In mijn gezin is dat zéker het geval, en ik ben er daar zelf ook een van. Hebben wij dan allemaal écht gewoon gebrek aan zelfdiscipline? Zeker niet. Er zijn verschillende redenen voor uitstelgedrag, niet in de laatste plaats door de werking van je “uitvoerende breinfuncties”.  

Heel eerlijk: de beste Sinterklaasgedichten maakte ik als de beste man al voor de deur stond. De druk van het “moeten” heeft wel degelijk voordelen. Maar vaak geeft het toch stress en problemen: je hebt de cijfers net niet helemaal op tijd af, moet tot diep in de nacht door om het verslag af te krijgen of je bent toch nét te laat met het kopen van een cadeautje. En andere belangrijke dingen moeten wijken omdat dit ene nog niet af is. De negatieve gevolgen zijn niet altijd groot, maar het is hoe dan ook vervelend. Waarom trappen we dan toch steeds weer in die zelfde valkuil?

Stel je het volgende voor:

Je moet vrijdag je boekhouding op orde hebben omdat je je btw aangifte moet doen. Maar cijfers en financiën zijn écht niet jouw ding. Je neemt je voor om er daarom meteen mee te beginnen. Voor je begint ga je nog even naar de WC en in de gang hoor je de zoemer van de droogtrommel. Je loopt naar de droger en pakt hem uit. Er valt stof uit het rooster. Je pakt de stofzuiger en ach, je stofzuigt meteen de hele bovenverdieping maar even. Terwijl je de stofzuiger wegzet, hoor je de brievenbus. Je opent de post en ziet een kaart met een geweldige korting. Oja. De boekhouding….

uitstelgedrag

Een van die breinfuncties (ook wel “executieve functies” genoemd) die je gedrag aanstuurt is “responsinhibitie”. Dat is het vermogen om gedrag te kunnen onderdrukken op een moment dat het niet handig voor je is. Mensen die daar niet zo goed in zijn worden wel impulsief genoemd. Ze rollen min of meer per ongeluk van de ene activiteit in de andere en hebben daar veel minder invloed op dan iemand met een goede responsinhibitie.

Dit gebeurt vanuit het principe van “tijdinconsistentie”: de neiging van het menselijk brein om directe beloningen hoger te waarderen dan toekomstige beloningen. De was is namelijk nu wel uit de droger en de vloer is schoon.

Is dat dan geen zelfdiscipline? Nee, het is iets wat je in aanleg hebt en het gedrag overkomt je simpelweg. Door je er zelf bewust van te zijn kun je het wel een beetje sturen. Je kunt hulpmiddelen en -personen inzetten om grote schade te voorkomen.
En het heeft daarnaast ook veel voordelen: mensen met een minder goede responsinhibitie worden vaak ervaren als meer spontaan, energierijk, vindingrijk en flexibel. Not at all bad.

PS: uitstelgedrag heet in het Engels “procrastination”. Prachtig woord. Daar wil ik wel goed in zijn.


Perfectionism is the mother of procrastination

Michael Hyatt
Amerikaanse schrijver van verschillende boeken over
leiderschap, planning en het stellen van doelen

Geef een reactie